De Stadsmonitor heeft als doel het strategisch beleid van alle relevante actoren en van het stadsbestuur in het bijzonder beter te onderbouwen door het geven van een input voor planning en beleidsprogramma's.
De monitor moet het strategische beleidsproces van alle actoren voeden. In dit project staan vooral de ambities van het stadsbestuur (in onderstaand schema wordt het stadsbestuur met A1 aangeduid) centraal, maar de Stadsmonitor kan dus evengoed voeding of input geven aan strategische debatten op Vlaams niveau, in bedrijven en scholen in de stad, het maatschappelijk middenveld, gesubsidieerde diensten, etc. (zie A2, A3, A4,... in onderstaande figuur).
We kijken dus vanuit een systeembenadering naar stadsbesturen (cf. het theoretische werk van Luhmann (1965) en Easton (1966)). Uit de figuur kunnen we immers afleiden dat het stadsbestuur als systeem deel uitmaakt van het systeem stad als leefgemeenschap, waarmee we het geheel bedoelen van alle actoren die in of ten aanzien van de stad actief zijn. De systeembenadering legt vooral de nadruk op de relatie tussen de organisatie en haar maatschappelijke omgeving. In die zin leidt de systeembenadering tot het inzicht van de contingentie, een kernstuk in de organisatieleer. Contingentie betekent dat elke organisatie specifiek is omdat ze werkt in een eigen maatschappelijke omgeving en zich daaraan moet aanpassen.
Vandaar de keuze om enkel omgevingsindicatoren in de Stadsmonitor op te nemen die de complexe maatschappelijke stedelijke omgeving inzichtelijk maken (zie boven). Het instrument bevindt zich dan ook aan de inputzijde van het systeem. De outputs (acties van allerlei actoren) werken op de omgeving in en hun impact samen (de effecten van alle outputs) beïnvloeden de omgevingskenmerken. Dan zijn ze een nieuwe input voor het systeem stad en in het bijzonder voor het stadsbestuur. De Stadsmonitor meet dus de ‘outcome' van acties van vele actoren in de stedelijke context (en van buiten de stad, vb. de impact van acties van de centrale overheden).
Zoals al vermeld hebben de stadsbesturen in dat proces een bijzondere rol: ze zijn gelegitimeerd voor het algemene belang van vorige, huidige en toekomstige generaties in de stad. Ze hebben dan ook een bijzondere verantwoordelijkheid in de regie van de inspanningen van de overheidsactoren en van maatschappelijke actoren. Uiteraard is de Stadsmonitor voor de stadsbesturen zelf ook een richtinggevend instrument om de eigen taken en bevoegdheden bij te sturen.